Person

Sigurður Björnsson (1901-1987)

7. mars 1901 - 10. maí 1987

Var á Örlygsstöðum, Hofssókn, A-Hún. 1930. Var í Örlygsstöðum, Skagahr., A-Hún. 1957. Bóndi á Örlygsstöðum. Ókvæntur og barnlaus.

Laugardaginn 16. maí var til moldar borinn í heimagrafreit á Örlygsstöðum Sigurður Björnsson, fyrrum hreppstjóri, en hann andaðist í Héraðshælinu á Blönduósi þann 10. sama mánaðar. Sigurður var fæddur á Örlygsstöðum þann 7. mars 1901 og átti þar alla tið sitt heimili. Foreldrar hans voru hjónin Sigurlaug Kristjánsdóttir og Björn Guðmundsson hreppstjóri, bæði af húnvetnsku bergi brotin. Þeirra heyrði ég ávallt getið sem merkra sæmdarhjóna og mun Björn hafa verið góður búþegn, sem í ýmsu hafði forystu um framkvæmdir, bæði hvað snerti ræktun og byggingar. Meðal annars lét hann reisa eitt fyrsta íbúðarhús úr steinsteypu í sveit, hér í sýslu. Sigurður ólst upp í foreldra- húsum og var elstur níu systkina. Á heimilinu mun hafa ríkt reglusemi og stjórnsemi, er mótuðu hann í uppvextinum og fylgdu þeir eiginleikar honum ætíð siðan. Ég heyrði Sigurð jafnan minnast foreldra sinna og æskuheimilis með hlýjum huga og virðingu. 1 uppvexti vann Sigurður að búi foreldra sinna og sinnti þar öllum þeim daglegu störfum, er til féllu, jafnt til sjós og lands eftir árstíðum og mun snemma hafa verið vel liðtækur. Þegar Sigurður var að vaxa úr grasi, mun faðir hans hafa haldið úti báti flest haust og stundum á vorin líka ef fiskur gekk á grunnslóð. Það fannst mér, er við Sigurður ræddum saman um þessa hluti nú á síðari árum, að ekki hefði hann haft minni ánægju af sjósókn en af bústörfum. Bátskel átti hann alla tið og aflaði sér fiskjar fram á seinni ár. Er Sigurður var kominn um tvítugt, hleypti hann heimdraganum og fór til náms í Búnaðarskólann að Hvanneyri, til Halldórs Vilhjálmssonar, er þá var skólastjóri. Ekki er nokkur vafi á að skólavistin hafði mikil áhrif á Sigurð og mun hafa mótað skoðanir hans og lífsviðhorf verulega. Gætti þar hvað mest áhrifa frá skólastjóranum, sem hann virti og dáði alla tíð. Honum reyndist námið auðvelt og lauk því með góðri einkunn á tveim vetrum. Að loknu námi fór Sigurður heim aftur og vann að búi foreldra sinna auk þess sem hann kom sér upp nokkru af skepnum sjálfur. Síðar, er yngri bræður hans uxu úr grasi, sinnti hann meira störfum utan heimilis, var þá meðal annars við verslunarstörf á Skagaströnd og barnafræðslu í Skagahreppi. Leiðir okkar Sigurðar lágu fyrst saman er ég kom í skóla til hans, þá tíu ára gamall. Eitt atvik er mér sérstaklega minnisstætt frá þeim tíma, sem átti sér stað skömmu eftir að ég kom í skólann, og ef til vill hefur orðið upphaf eða orsakavaldur þess að við drógumst frekar hvor að öðrum, en hefði vafalaust alveg eins getað leitt til hins gagnstæða. Þetta, í sjálfu sér ómerkilega atvik, var þannig að yfir stóð reiknitími og var þetta á laugardegi. Þegar kom fram í miðjan tímann hafði ég lokið við reikniaðferð og þurfti að taka til við nýja. Eitthvert lesmál var henni til skýringar en ekki áttaði ég mig á hinni nýju aðferð þótt ég læsi skýringarnar svo ég loka bókinni og hefst ekki að nema hvað ég tala eitthvað við sessunaut minn. Svona sit ég drykklanga stund, þar til Sigurður stendur allt í einu fyrir aftan mig og segir: „Það er fjórðungurinn eftir af tímanum. Hvers vegna ertu búinn að loka bókinni?“ Þetta kom mér á óvart og eitthvert hik kom á mig. Allt í einu skynjaði ég að þetta hefði ég ekki átt að gera. Fannst líka á svip hans að ekki myndi hann vel ánægður svo alvörugefinn sem hann var. Ég var búinn að hugsa með mér að nota helgina til að átta mig á reikningsaðferðinni eða fá einhvern heima til að leiðbeina mér. Eftir andartaks þögn geri ég Sigurði grein fyrir þessu i fyllstu einlægni. Eg sá strax að létti yfir svip hans og hann sagði: „Gott er nú að bjarga sér sjálfur, en ég á nú að heita kennarinn þinn og það áttu að muna hér eftir og notfæra þér, ef ég veit þá betur.“ Ekki skildi ég orð Sigurðar til hlítar þá en ég hef oft hugsað um það síðan að þetta atvik og viðbrögð hans lýsa honum betur en langt mál. Hann kunni því betur að aðrir þyrftu ekki að ganga i hans verk og gerði þá kröfu til annarra að þeir stæðu við sinn hlut. Aldrei miklaðist hann af þekkingu sinni en ætlaðist til að orð sín væru tekin til greina þegar hann taldi sig vita það rétta. Þegar faðir Sigurðar lést, tók hann við forsjá heimilisins ásamt móður sinni þar til hún brá búi en eftir það var hann oftast einn eða hafði ráðskonur. Það kom eins og af sjálfu sér að Sigurður valdist til að hafa með höndum forsjá ýmissa mála fyrir sveit sína. Má þar nefna að hann var hreppstjóri í um 40 ár, í hreppsnefnd yfir 20 ár, þar af oddviti í 16 ár, sat í skattanefnd og sóknarnefnd um langt árabil. Auk þessa var hann frumkvöðull að stofnun Búnaðarfélags Skagahrepps og formaður þess frá upphafi þar til hann baðst undan endurkjöri eftir 23 ára formennsku, þá kominn á efri ár. Síðar var hann kjörinn heiðursfélagi þess. Öll störf sem Sigurður tók að sér fyrir samfélagið leysti hann af hendi af reglusemi og trúmennsku og lagði verulega hart að sér til að tímamörk öll stæðust um skil á reikningum, skattgögnum og öðru því, er um hendur hans fór, og þótti illt mjög ef útaf bar. Eftir að Sigurður tók við forsjá heimilisins ólst upp hjá þeim mæðginum, til fullorðins ára, systursonur hans, Björn Arason. Bar Sigurður jafnan hlýjan hug til þessa frænda síns og mun það hafa verið gagnkvæmt, en Björn fluttist á annað landshorn svo samfundir þeirra urðu strjálir er frá leið. Sigurður átti auðvelt með að ná til krakka og fá þau til viðræðna við sig. Mörg sumur voru á vist með honum systkinabörn hans en einkum minnist ég systurdóttur hans, er dvaldi hjá honum nokkur sumur og var honum kær. Síðar mun hann hafa styrkt þessa stúlku til náms í kvennaskóla. Hygg ég að öll þau börn, er hjá Sigurði dvöldu, hafi borið góðan hug til frænda síns og talið sig hafa notið giftudrjúgrar leiðsagnar frá hans hendi. En eins og gengur í mannlífinu þá uxu þessir sumardvalargestir upp og hættu að koma í sveitina. Við tók amstur lífsins í fjarlægu byggðarlagi og leið þá stundum langt milli samfunda. En allt kom þetta fólk til að standa yfir moldum frænda síns og votta honum með því virðingu og þökk. Á fjórða áratugnum byggði Sigurbjörn, bróðir Sigurðar, nýbýli úr landi Örlygsstaða og nefndi Hlíð. örskammt var í milli húsanna. Þar ólust upp bróðursynir Sigurðar, þeir Björn og Rafn, sem hann tók miklu ástfóstri við, og voru þeir tíðir gestir hjá frænda sínum á upp- vaxtarárunum. Á síðari árum minntist Sigurður oft á það hve sér hefði verið það óblandin ánægja að fylgjast með uppvexti og þroska þessara frænda sinna. Mun hann hafa lagt sig fram um að leiðbeina þeim og fræða, eftir því sem hann taldi rétt vera, eins og besti faðir. Það kom í hlut þeirra bræðra ungra að veita heimili móður sinnar forsjá og mun Sigurður hafa stutt þá með góðum ráðum og miðlað til þeirra af lífsreynslu sinni. Alla tíð var kært með þeim frændum og þegar árin færðust yfir Sigurð urðu þeir bræður stoð hans og stytta þegar einhvers þurfti með. Enda sagði Sigurður oft að hann væri ekki meira einn en margir þeir er ættu sér afkomendur og að þeir frændur sínir gerðu sér kleift að halda til á Örlygsstöðum svo lengi sem heilsan leyfði, en þar þráði hann mest af öllu að dveljast. Gott var að heimsækja Sigurð. Gestrisni hans var mikil og frá mörgu kunni hann að segja, viðlesinn og minnið trútt. Hann átti nokkurt safn bóka, einkum ljóðabækur og mun hann hafa dáð Davíð Stefánsson mest allra ljóðskálda. Jafnan lá einhver bók Davíðs á borðinu við rúm Sigurðar og hygg ég að sjaldan hafi hann lagst svo til svefns að ekki liti hann í ljóð Davíðs. Með Sigurði er genginn einn af styrkum stofnum aldamótakynslóðarinnar og þegar ég nú að leiðarlokum renni huga yfir áratuga löng kynni er margs að minnast, sem varð mér lærdómsríkt.

Sveinn Sveinsson.

Final

Full

MÞ 05.05.2026 skráning

• Icelandic

https://timarit.is/page/6349685?iabr=on#page/n183/mode/2up/search/%22Sigur%C3%B0ur%20Bj%C3%B6rnsson%22